Flora

Povoljni prirodni uslovi ovog planinskog masiva omogućili su razvoj bogatog i raznovrsnog biljnog sveta koji su pručavali mnogi istraživači, širom sveta, s različitih aspekata. Biljni svet je zastupljen sa mnogobrojnim vrstama drveća, žbunova, zeljastih biljaka, cvetnica, paprati, mahovina, lišajeva, gljiva od kojih su mnoge i lekovite.

Visokoplaninska flora Kopaonika zastupljena je sa 825 bilj. vrsta i podvrsta svrstanih u 292 roda i 80 familija, što predstavlja 1/5 ukupne flore Srbije.
Najviši šumski pojas iznad 1500 mnv pokrivaju guste smrčeve šume dok se na većim nadmorskim visinama (1750-1900) smrčeve šume proređuju i prelaze u zajednice niskih žbunova gde preovlađuju planinska kleka i borovnica.

Ledeno doba je, u odnosu na ostale delove Evrope, na našim planinama neznatno uništilo floru o čemu svedoči i brojna reliktna flora tj. biljke koje su ostaci nekadašnje drevne flore. Reliktna flora ukazuja na autohtonost flore i vegetacije Kopaonika. Biljke relikti Kopaonika su: Leontopodium alpinum, Vaccinium uliginosum, Eriophorum latifolium, Taxus bacata, Acer heldreichii, Ostya carpinifolia, Trolius europaeus i dr.

Vegetacija

Na Kopaoniku je zastupljeno izuzetno pravilno visinsko smenjivanje vegetacije i počinje od vrbovo-topolovo-jovovih šuma u dolini reka, preko termofilnih šuma crnog bora, zajednice cera i sladuna, šume kitnjaka i graba, šuma medunca i crnog jasena zatim šuma brdske bukve, šume hrasta kitnjaka (do 1100 mnv), šume bukve i jele (do 1600 mnv) u koje prodire smrča< koja dominira u šumama od 1550 do 1750 mnv.

Iznad 1750 mnv počinje zona žbunaste polegle kleke i borovnice sa niskom subalpskom formom smrče, pa sve do alpskih suvati koje se nalaze iznad 1950 mnv.

Lokalni endemiti

Na teritoriji NP Kopaonik, žive tri stenoendemične biljne vrste koje rastu samo tu i više ni na jednom mestu u svetu.To su sledeće vrste:

1.Sempervivum kopaonikensis (Kopaonička čuvarkuća)

2.Viola kopaonikensis (Kopaonička ljubičica) – stablo slabo razgranato.Listovi jajasti do jajasto -lancetasti, talasasto nazubljeni, do 1,5cm dugi. U osnovi listova se nalaze po dva perasto deljena zalistka dužine do 1,5cm. Cvet do 2cm u prečniku, žute boje, sastavljen od pet nejednakih listića krunice. Donji listić je veći od ostalih sa razvijenom ostrugom u osnovi. Plod trostrana čahura.
Rasprostranjenje: Lokalni endemit Kopaonika

Zaštićene biljne vrste

U NP Kopaonik živi i 91 endemična i 82 subendemične biljke, od kojih je čak 30 vrsta zaštićeno Uredbom o zaštiti prirodnih retkosti teritorije Srbije tj. stavljene su pod režim apsolutne zaštite. Zabranjeno je svako njihovo čupanje, kidanje, sečenje, lomljenje, i na bilo koji način uništavanje i oštećivanje. Izuzetno se može izvršiti neka od ovih radnji ali samo u naučne svrhe i to uz odobrenje Zavoda za zaštitu prirode Srbije.

Biljne vrste sa Evropske crvene liste

Evropska crvena lista (European Red List, UNESCO, New York, 1991.) je knjiga retkih i ugroženih vrsta biljaka i životinja, sa njihovim opisom, rasprostranjenošću, stepenom ugroženosti i merama zaštite.
U ovoj Međunarodnoj Crvenoj listi zastupljene su 4 biljne vrste registrovane u NP Kopaonik i to su, iz grupe endemičnih biljaka:

1. Pedicularis heterodonta Pančić.
2. Stipa mayeri Martinovsky,

dok su iz grupe neendemične flore to sledeće biljke:

1. Alyssum markgrafii O.E.Schulz.
2. Viola elegantula Schott